Publikacje » Uprawy » Choroby ziemniaka w przechowalni i sposoby im zapobiegania

Choroby ziemniaka w przechowalni i sposoby im zapobiegania

15 Grudnia 2021

Choroby ziemniaka w przechowalni i sposoby im zapobiegania

W okresie przechowywania ziemniaka do najgroźniejszych chorób zaliczamy zgnilizny. W ostatnich latach coraz większego znaczenia nabierają też choroby skórki bulw. 

Przechowywanie ziemniaków jest bardzo trudnym etapem w technologii ich uprawy, nie tylko ze względu na czas trwania (nawet do 10 miesięcy), ale także, a może przede wszystkim, na wymagania związane z jakością składowanych bulw. Oczekiwania konsumentów oraz przetwórstwo powodują, że producenci muszą bardzo się starać, aby oferowane przez nich bulwy zachowały odpowiednie dla kierunku użytkowania parametry. Czynnikami w znacznym stopniu utrudniającymi przechowywanie są ubytki naturalne: oddychanie, transpiracja, kiełkowanie. Jednak te wywołane przez czynniki chorobotwórcze, tj.: bakterie, grzyby, organizmy grzybopodobne, stanowią najgroźniejszą przyczynę strat podczas przechowywania oraz są najbardziej dotkliwe finansowo. Do najgroźniejszych chorób okresu przechowywania możemy zaliczyć te, które powodują zgnilizny: zarazę ziemniaka, mokrą i suchą zgniliznę bulw, wodną zgniliznę przyranową. Ponadto w ostatnich latach większego znaczenia nabierają choroby skórki bulw: parch srebrzysty i antraknoza ziemniaka.

Zaraza ziemniaka

Różnego kształtu i wielkości ołowianoszare plamy na powierzchni bulwy świadczą o zarazie ziemniaka. Z czasem mogą one ulec lekkiemu wklęśnięciu (fot. 1.).

Fot. 1 Zaraza ziemniaka objawy na powierzchni bulwy; Fot. Jerzy Osowski

Po przekrojeniu bulwy widoczne są nieregularne, sięgające w głąb rdzawe lub brunatne przebarwienia (fot. 2.).

Fot. 2 Zaraza ziemniaka nieregularne rdzawe nacieki na miąższu bulwy; Fot. Jerzy Osowski

Wodna zgnilizna przyranowa

Na powierzchni skórki tworzy się wilgotna plama szarosinego koloru. Po uszkodzeniu naskórka widoczny jest wyciek bezbarwnej cieczy (stąd pochodzi nazwa choroby). Wewnątrz bulwy zainfekowana tkanka jest wyraźnie odgraniczona od zdrowego miąższu (fot. 3.). 

Zainfekowany miąższ jest barwy od szarej do brązowej oraz prawie czarnej (fot. 4.).

Fot. 3 Wodna zgnilizna przyranowa ciemnej barwy linia odgradzająca zdrowy miąższ od zainfekowanego; Fot. Jerzy Osowski
Fot. 4 Wodna zgnilizna przyranowa - charakterystyczny wygląd zainfekowanego miąższu i jego barwa; Fot. Jerzy Osowski

Mokra zgnilizna bulw

Na powierzchni bulwy, najczęściej w okolicy przetchlinek, powstają wilgotne plamy. Tkanka w tych miejscach zmienia swoją konsystencję i zamienia się w płynny, cuchnący śluz bakteryjny (fot. 5.). 

Rozkładowi ulegają wszystkie tkanki oprócz skórki. Śluz bakteryjny, który powstaje z jednej bulwy, może zakazić około 100 kilogramów zdrowych bulw. 

Fot. 5 Mokra zgnilizna bulw - wyciekający śluz bakteryjny; Fot. Jerzy Osowski

Sucha zgnilizna bulw 

Infekcja następuje najczęściej poprzez różnego rodzaju uszkodzenia skórki bulw. Pierwsze objawy to plamy barwy ciemnobrunatnej. Skórka na ich powierzchni na skutek zapadania się miąższu kurczy się i powstają charakterystyczne pierścienie oraz różnego koloru wykwity (poduszeczki) grzybni (fot. 6.). 

Fot. 6 Sucha zgnilizna bulw charakterystycznie pomarszczona skórka oraz różnej barwy poduszeczki; Fot. Jerzy Osowski

Na przekroju bulwy zainfekowany miąższ ma różną barwę – od jasnobeżowej do brązowobrunatnej (fot. 7.).

Fot. 7 sucha zgnilizna bulw widoczne wewnątrz komory z grzybnią; Fot. Jerzy Osowski

Wewnątrz tych zmian tworzą się różnej wielkości i kształtu komory wypełnione watowatą grzybnią o różnej barwie. Kiedy proces gnilny obejmie całą bulwę, ta wysycha, marszczy się i ulega mumifikacji (fot. 8.).

Fot. 8 Sucha zgnilizna bulw zaawansowany proces mumifikacji bulwy; Fot. Jerzy Osowski

Zgnilizny mieszane

Objawy na bulwach są charakterystyczne dla zgnilizn i rozwijają się gwałtowniej na skutek występowania kilku sprawców (fot. 9.).

Fot. 9 Zgnilizny mieszane  od lewej objawy suchej i charakterystyczne nacieki zarazy; Fot. Jerzy Osowski

Pojawianie się zgnilizn mieszanych powoduje nawet 5-krotnie wyższe straty w przechowywanym plonie (fot. 10.).

Fot. 10 Zgnilizny mieszane; Fot. Jerzy Osowski

Od kiedy obserwujemy wzrost znaczenia jakości bulw, także choroby skórki (parch srebrzysty, antraknoza ziemniaka) zostały zaliczone do chorób, które rozwijając się w trakcie przechowywania, powodują straty plonu.

Parch srebrzysty ziemniaka

Na bulwach widoczne są początkowo jasnobrunatne, nieregularnego kształtu plamy. Później na skutek rozwarstwiania się komórek plamy zmieniają barwę z jasnobrunatnej na srebrzystą (stąd pochodzi nazwa choroby) – fot. 11. 

Fot. 11 Parch srebrzysty charakterystyczny wygląd nekrozy; Fot. Jerzy Osowski

W trakcie przechowywania, w miarę nasilania się choroby, na skutek znacznego odparowywania wody skórka bulwy silnie się marszczy (fot. 12.). 

Fot. 12 Parch srebrzysty pomarszczenie skórki na skutek odparowania wody; Fot. Jerzy Osowski

W rezultacie wysokiej wilgotności na skórce bulwy można zaobserwować inny, charakterystyczny dla parcha srebrzystego objaw. Na powierzchni plam nekrotycznych tworzy się brunatnoczarny, aksamitny nalot, który powstaje ze skupisk trzonków i zarodników konidialnych (fot. 13 i 14 a.).

Fot. 13 Parch srebrzysty skupiska trzonków i zarodników konidialnych; Fot. Jerzy Osowski
Fot. 14 a Zarodnikowanie parch srebrzysty  (bulwa z lewej) i antraknoza (bulwa z prawej); Fot. Jerzy Osowski

Antraknoza ziemniaka

Na skórce bulwy pojawiają się brązowe, przechodzące do szarych przebarwienia o nieregularnym kształcie, których brzegi nie są wyraźnie odgraniczone od zdrowej tkanki (fot. 14.). 

Fot. 14 Antraknoza ziemniaka objawy na skórcei; Fot. Jerzy Osowski

Tak jak w przypadku parcha srebrzystego, na skutek zniszczenia skórki bulwy następuje zwiększone odparowywanie wody i na bulwie widoczne są liczne lekko wgłębione plamy (fot. 15.).

Fot. 15 Porównanie objawów parcha srebrzystego (bulwa z lewej) i antraknozy (bulwa z prawej); Fot. Jerzy Osowski

Zapobieganie chorobom w przechowalni

Zapobieganie chorobom w trakcie przechowywania to nie tylko właściwe postępowanie z bulwami w trakcie zbioru, transportu, przygotowywania do składowania i samo ich magazynowanie. Tak naprawdę to profilaktyczne działania, które obejmują wszystkie czynności agrotechniczne i zabiegi ochronne prowadzone w trakcie całego sezonu wegetacyjnego, wpływają nie tylko na ilość zebranego plonu, ale przede wszystkim na jego jakość i wielkość strat podczas przechowywania. Możliwość wystąpienia w trakcie składowania licznych chorób o różnych objawach wymaga od producenta stałego monitorowania warunków przechowywania i szybkiego reagowania, kiedy wystąpi taka konieczność.

 

Sposoby zapobiegania zgniliznom bulw oraz chorobom skórki i ich zwalczanie :

Choroba

Sprawca

Zapobieganie w sezonie

Ograniczanie choroby w przechowalni

Zgnilizny bulw

Zaraza ziemniaka

Phytophthora infestans

Zdrowy sadzeniak, odporność odmian, optymalne nawożenie i termin sadzenia, prawidłowe zabiegi agrotechniczne, ochrona chemiczna

Jak najszybsze osuszenie skórki, regularne wietrzenie, przechowywanie w temperaturze właściwej dla kierunku użytkowania

Wodna zgnilizna przyranowa

Pythium debaryanum, Pythium ultimum

Zdrowy niekrojony sadzeniak, dostarczanie wilgoci w okresach krytycznych, zbiór bulw po dojrzeniu, unikanie uszkodzeń, obić i odgnieceń

Osuszenie bulw, zagojenie ran i uszkodzeń, usuwanie bulw z objawami chorób, przechowywanie we właściwej temperaturze

Sucha zgnilizna bulw

Fusarium sulphureum, Fusarium avenaceum, Fusarium solani var. Coeruleum

Zdrowy sadzeniak, uprawa odmian odpornych, zbiór po dojrzeniu skórki we właściwej temperaturze, unikanie uszkodzeń mechanicznych

Sortowanie i odrzucenie bulw chorych, osuszenie bulw, przechowywanie w niskich temperaturach, unikanie nadmiernej wentylacji, zaprawianie bulw do 10 dni po zbiorze

Mokra zgnilizna bulw

Pectobacterium atrosepticum, P. carotovorum, P. wasabie, Dickeya solani, D. dianthicola

Zdrowy sadzeniak, odporne odmiany, gleby o uregulowanych warunkach wilgotnościowych, selekcja negatywna, zbiór po dojrzeniu skórki, unikanie uszkodzeń

Osuszenie skórki bulw, sortowanie i usuwanie bulw chorych, właściwa temperatura przechowywania, intensywne wietrzenie

Zgnilizny mieszane

P. infestans + Fusarium + bakterie Pectobacterium lub Dickeya

Zdrowy sadzeniak, ochrona chemiczna, zbiór po dojrzeniu skórki, unikanie uszkodzeń

Osuszenie bulw, optymalna wentylacja, niższa temperatura

Choroby skórki

Parch srebrzysty

Helminthosporium solani

Zdrowy sadzeniak, uprawa odmian odpornych, zbiór po dojrzeniu

Osuszenie skórki, unikanie kondensacji pary wodnej, przechowywanie we właściwej temperaturze, zaprawianie bulw sadzeniaków

Antraknoza ziemniaka

Colletotrichum coccodes

Zdrowy sadzeniak, uprawa na glebach o uregulowanych stosunkach wodno-powietrznych, optymalne nawożenie, zwalczanie chwastów, zbiór po dojrzeniu

Osuszenie bulw, przechowywanie w odpowiedniej temperaturze

 

Tekst i zdjęcia: dr inż. Jerzy Osowski, 

IHAR – PIB Radzików

 

 

Pogoda rolnicza
Szczegółowa prognoza temperatury gleby, punktu rosy, wiatru, indexu UV
Pobierz lokalizację z urządzenia
Szkolenia online
Narzędzia online

Szanowni Państwo! Informujemy, że aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie, nasz serwis internetowy gromadzi i zapisuje w pamięci komputerów Użytkowników serwisu krótkie informacje tekstowe (tzw. „cookies”). W każdym czasie możecie Państwo zmodyfikować ustawienia przeglądarki, aby wyłączyć ten mechanizm. Konfiguracja, która dopuszcza używanie cookies oznacza, że Użytkownicy wyrażają na powyższe zgodę. Aby dowiedzieć się więcej proszę zapoznać się z Polityką Prywatności