Przyswajanie azotu przez rośliny

15 Grudnia 2015

Ważnym elementem technologii nawożenia np. rzepaku ozimego jest dostarczenie i pobieranie jesienią azotu w formie amonowej. Jest to warunek sprzyjający wykształceniu odpowiedniej rozety liści i koncentracji soku komórkowego wpływającego na przezimowanie rzepaku. Zapewnienie roślinie uprawnej odpowiedniej ilości azotu, we właściwej formie, w krytycznych okresach rozwojowych jest wyzwaniem dla producentów.

Czego dowiesz się z tego tekstu:

  • Jaka forma azotu jest najlepsza dla roślin?
  • Dlaczego jedna forma azotu jest "lepsza" od innej.
  • Jakie są konsekwencje strat azotu w dobrej formie?

Późnym latem oraz jesienią następuje też dalsza mineralizacja masy organicznej w glebie, niezależnie od jej pochodzenia – próchnica, resztki pożniwne, poplony, wnoszone nawozy organiczne – powstaje forma amonowa dostępna dla roślin.

Jesienne terminy stosowania nawozów organicznych w rzepaku ozimym, zbożach ozimych czy też pod rośliny jare siane dopiero w roku następnym często uniemożliwiają znaczące wykorzystanie azotu amonowego zawartego w gnojowicy, oborniku czy też pulpie pofermentacyjnej z biogazowni.

Azot amonowy pochodzący z procesów przemiany masy organicznej, zapasów glebowych (np. wniesiony wiosną w postaci nawozów mineralnych, a nie­ wykorzystany przez rośliny uprawne) często ulega stratom w trakcie jesieni, łagodnej zimy czy też przedwiośnia.

Jedną z przyczyn są przemiany mikrobiologiczne (nitryfikacja) prowadzące do przemiany formy amonowej do azotanowej i ostatecznie do wymywania azotu w głąb gleby, przemieszczania do wód gruntowych oraz ulatniania w powietrze. Aktywność drobnoustrojów glebowych (bakterii Nitrosomonas) jest wysoka, kiedy temperatura gleby wynosi około 10 ºC i przekracza tę wartość. Proces nitryfikacji pro­wadzący do całkowitej przemiany formy amonowej w azotanową może w wyższej temperaturze gleby trwać zaledwie dwa do czterech tygodni. Azot w formie amonowej wiąże się z kompleksem sorpcyjnym gleby (cząstkami gleby), ale jest dalej dostępny dla roślin. Azot w formie azotanowej nie jest wiązany przez kompleks sorpcyjny gleby i podlega procesom wypłukiwania i denitryfikacji prowadzącym do strat.

Straty te mają wymiar ekonomiczny oraz środowiskowy i są przyczyną:

  • spadku ilości i jakości plonów;
  • konieczności dzielenia dawek nawozów azotowych;
  • niskiej efektywności zastosowanego azotu zwłaszcza z nawozów organicznych;
  • szkodliwego wpływu na środowisko.

Badacze uniwersyteccy i wysokiej klasy doradcy rolniczy zalecają podejmować działania, aby zatrzymać azot w formie przyswajalnej dla rośliny (w formie amonowej – NH4+) możliwie najdłużej (nawet gdy jest aplikowany jesienią) i zapewnić jego dostępność wiosną, kiedy roślina uprawna potrzebuje najwięcej tego składnika.

Ważne. Niezależnie od formy nawozu (mineralny albo organiczny) azot przyswajalny dla rośliny poprzez system korzeniowy występuje w glebie w formie amonowej i azotanowej. Forma amonowa jest najefektywniej pobieraną i wykorzystywaną formą azotu, zwłaszcza w niskich temperaturach, zarówno przez rzepak, kukurydzę, jak i zboża. Tylko forma amonowa nie podlega stratom. Forma azotanowa może być wniesiona w formie nawozu mineralnego lub pojawia się w wyniku przemiany formy amonowej w procesie nitryfikacji. Największe straty zaaplikowanego azotu wskutek wypłukiwania zachodzą głównie na glebach lekkich, piaszczystych. Natomiast denitryfikacja prowadząca do ulatniania się zastosowanego azotu w powietrze najczęściej zachodzi na glebach ciężkich, gliniastych.

Reasumując: Stosowanie nawozów azotowych, w których azot jest w formie amonowej (N-NH4) może wiązać się z dużymi stratami tego składnika. Taka forma azotu jest łatwo dostępna dla roślin i zatrzymywana przez kompleks sorpcyjny gleby, który ma ładunek ujemny. Niestety, jon amonowy (NH4+) w glebie ulega z czasem procesowi nitryfikacji pod wpływem bakterii Nitrosomonas na azotyny (NO2-), a następnie przez bakterie Nitrobacter na azotany (NO3-). Jon azotanowy jest bardzo ruchliwy i łatwo wymywany z gleby. Może też być w procesie denitryfikacji przekształcany do NO, N2O oraz N2 (gazy cieplarniane) i ulatniać się z gleby.

W następnym wpisie na ten temat napiszę jak zatrzymać azot w glebie.

Najnowsze artykuły

Białko pod ochroną w odchwaszczanych użytkach zielonych

Użytki zielone wymagają zabiegów pielęgnacyjnych, aby stanowiły cenną paszę,. Kompensacji chwastów lepiej zapobiegać metodami agrotechnicznymi. Gdy te nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, trzeba wspomóc się zabiegiem herbicydowym.

28 Lutego 2024

Nawożenie użytków zielonych

Trawy do prawidłowego wzrostu i rozwoju potrzebują określonej ilości niezbędnych składników pokarmowych. Nawożenie mineralne jest czynnikiem, który w największym stopniu modyfikuje skład chemiczny runi łąkowej. Ważnym zabiegiem w uprawie traw jest prawidłowe dokarmianie dolistne.

27 Lutego 2024

Choroby w młodych zbożach

Choroby, które atakują w fazie pełni i końca krzewienia, mogą zniszczyć potencjał plonotwórczy uprawianej odmiany. Tylko wczesny monitoring plantacji oraz znajomość odporności kreacji pozwala na określenie występującego zagrożenia, a wykonane we właściwym czasie zwalczanie grzybów obecnych na liściach i innych organach roślin na dłuższy czas poprawia zdrowie zbóż.

21 Lutego 2024