Jak ocenić przezimowanie zbóż i rzepaku?

31 Stycznia 2023

Jak ocenić przezimowanie zbóż i rzepaku?

Obawiając się o stan przezimowania plantacji zbóż i rzepaku, można przeprowadzić test przezimowania upraw. Żywotność roślin sprawdza się podczas odwilży, gdy tylko pozwalają na to warunki na polu. Podpowiadamy krok po kroku, jak wykonać test oraz ocenić przezimowanie zbóż i rzepaku.

W pewnym stopniu na możliwość przetrwania warunków stresowych wpływa sposób prowadzenia plantacji, m.in. prawidłowe odżywienie roślin oraz ich zdrowotność. Rośliny mogą bezpiecznie przetrwać okres zimy, nawet z silnym mrozem poniżej -25°C, gdy na polu występuje gruba warstwa puszystego śniegu. Chroni ona uprawy przed wiatrem, mrozem oraz łagodzi wahania temperatury, zabezpieczając newralgiczne części roślin warunkujące ich przeżycie (szyjka korzeniowa w rzepaku, węzeł krzewienia u zbóż). Warunki pogodowe w trakcie zimy są różne. Sytuacja dla upraw jest szczególnie niebezpieczna, gdy śniegu brakuje, a jednocześnie występują mróz i wiatr. Przy silnym wietrze nawet kilka stopni poniżej zera jest groźne dla prawidłowego przezimowania plantacji. Rośliny, które nie radzą sobie w trudnych warunkach zimy, brunatnieją (węzeł krzewienia u zbóż, stożek wzrostu w rzepaku), następnie gniją i wypadają. Chcąc ocenić przezimowanie upraw, przeprowadza się test żywotności roślin. W łatwy sposób można go wykonać samodzielnie w warunkach domowych. 

Test żywotności zbóż

Test oceny przezimowania zbóż wykonuje się w okresie ruszania wegetacji, po zaniku okrywy śnieżnej i ustaniu mrozów. W tym celu losowo delikatnie wykopuje się rośliny tak, aby nie uszkodzić węzła krzewienia. Rośliny pobiera się z miejsc budzących największe wątpliwości co do ich stanu przezimowania, wykopując odpowiednio po 10-20 w każdym takim miejscu. Przyjmuje się, że przy powierzchni powyżej 10 ha rośliny pobiera się z 10-12 miejsc (nie ma w tej kwestii limitu).

Przygotowanie roślin zbóż do testu

Wykopane rośliny zabieramy do gospodarstwa, gdzie należy je delikatnie oczyścić z gleby i obmyć wodą. Jeśli oblepiająca korzenie gleba jest jeszcze nieco zmrożona, to rośliny należy pozostawić ok. godziny w temperaturze pokojowej i dopiero po tym czasie przystąpić do ich oczyszczenia. Gdy rośliny zostaną umyte, materiał wyjściowy do testu będzie gotowy. Następnie ok. 2 cm nad węzłem krzewienia ostrym nożem lub nożyczkami przycina się wszystkie pędy i skraca cały system korzeniowy. Rośliny są wtedy przygotowane do testu.

Rośliny przygotowane do testu żywotności; Fot. Katarzyna Szulc

Test żywotności zbóż

Należy przygotować pojemnik/tacę/kuwetę, gdzie umieszczone zostaną testowane rośliny. Na płaską tacę nalewa się wodę, wykłada materiał łatwo ją chłonący, np. ligninę, gazę, papier, następnie równo układa przycięte rośliny i przykrywa także materiałem chłonącym wodę. Całość zwija się w rulon i umieszcza w pojemniku. Tak samo postępuje się z kolejną partią roślin. Rulon układa się jeden przy drugim. Następnie pojemnik odstawia się na 24 godz. do ciemnego pomieszczenia w temperaturze 22-24°C. Po tym czasie przystępuje się do obserwacji roślin i ocenia ich żywotność.

Test żywotności zbóż; Fot. Katarzyna Szulc

Ocena żywotności roślin zbóż

Rośliny oceniamy na podstawie długości przyrostu tkanki źdźbła. W tym celu przypisujemy im odpowiednią żywotność:

  • brak przyrostu – rośliny są nieżywe;
  • przyrost do 4 mm – rośliny są słabe;
  • przyrost 5-9 mm – rośliny dobrze zimujące z dobrym wigorem;
  • przyrost powyżej 10 mm – rośliny bardzo dobrze zimujące z bardzo dobrym wigorem.
Rośliny oceniamy na podstawie przyrostu tkanki źdźbła; Fot. Katarzyna Szulc

Test żywotności rzepaku

Test oceny przezimowania rzepaku wykonuje się w okresie ruszania wegetacji, po zaniku okrywy śnieżnej bądź ustaniu mrozów. Rośliny pobiera się z miejsc budzących największe wątpliwości co do ich stanu przezimowania. Losowo typuje się 10 miejsc, z których zbiera się 10 roślin kolejno w rzędzie. Rośliny wykopuje się tak, aby nie uszkodzić pąka wierzchołkowego. Przy wykopywaniu należy zwrócić uwagę, aby nie uszkodzić górnej części korzenia palowego. W stanie nienaruszonym powinno się zachować ok. 7 cm jego górnego odcinka. Jeśli ziemia jest jeszcze zmrożona, rośliny pobiera się z bryłą gleby wokół korzenia. 

Przygotowanie roślin zbóż do testu

Wykopane rośliny zabiera się do gospodarstwa, gdzie delikatnie są oczyszczane z gleby i obmyte wodą. Wykopane z bryłą gleby należy pozostawić ok. 1,5 -2 godz. w temperaturze pokojowej i dopiero po tym czasie przystąpić do ich oczyszczania. Jeśli całe rośliny są zamrożone, wówczas pozostawia się je ok. 24 godz. w temperaturze 12-18°C do odmrożenia. Dopiero po tym czasie przystępuje się do ich oczyszczenia i przygotowania do testu. Gdy materiał wyjściowy do testu jest gotowy, roślinom obcina się wszystkie liście u nasady, zachowując liście nierozwinięte szczytowe w rozecie. Skraca się korzeń główny na 5-7 cm i przycina korzenie boczne. Należy przygotować pojemnik/tacę/kuwetę, gdzie umieszczone zostaną przycięte rośliny. Materiałem chłonącym wodę, tj. lignina, gaza, papier, wykłada się naczynie i układa na nim przycięte rośliny rzepaku. Badane próbki przykrywa się materiałem chłonącym wodę. Całość intensywnie zwilża się wodą. Pojemnik z roślinami odstawia się na 7 dni do ciemnego pomieszczenia z temperaturą 22-24°C. Należy dopilnować, aby przez ten okres materiał był stale wilgotny. Po 7 dniach można przejść do obserwacji roślin i ocenić ich żywotność.

Opracowanie roślin rzepaku do testu żywotności; Fot. Katarzyna Szulc
Rośliny rzepaku przygotowane do testu żywotności; Fot. Katarzyna Szulc

Ocena żywotności roślin rzepaku

Ósmego dnia testu rośliny rozcina się wzdłuż i poddaje ocenie wygląd na przekroju. Próbki uznaje się za żywe, gdy:

  • przyrost liści z pąka wierzchołkowego jest wyraźnie widoczny;
  • tkanka pąka wierzchołkowego jest szklista i elastyczna przy uginaniu go palcami;
  • korzeń palowy jest szklisty lub biały, część naskórka korzenia się nie złuszcza.
Test żywotności roślin rzepaku; Fot. Katarzyna Szulc

Wynik testu żywotności, tzn. udział roślin martwych/żywych, i kategorii żywotności roślin jest pomocny w podjęciu decyzji dotyczącej dalszego postępowania z plantacją. 

Tekst i zdjęcia: Katarzyna Szulc

Najnowsze artykuły

Białko pod ochroną w odchwaszczanych użytkach zielonych

Użytki zielone wymagają zabiegów pielęgnacyjnych, aby stanowiły cenną paszę,. Kompensacji chwastów lepiej zapobiegać metodami agrotechnicznymi. Gdy te nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, trzeba wspomóc się zabiegiem herbicydowym.

28 Lutego 2024

Nawożenie użytków zielonych

Trawy do prawidłowego wzrostu i rozwoju potrzebują określonej ilości niezbędnych składników pokarmowych. Nawożenie mineralne jest czynnikiem, który w największym stopniu modyfikuje skład chemiczny runi łąkowej. Ważnym zabiegiem w uprawie traw jest prawidłowe dokarmianie dolistne.

27 Lutego 2024

Choroby w młodych zbożach

Choroby, które atakują w fazie pełni i końca krzewienia, mogą zniszczyć potencjał plonotwórczy uprawianej odmiany. Tylko wczesny monitoring plantacji oraz znajomość odporności kreacji pozwala na określenie występującego zagrożenia, a wykonane we właściwym czasie zwalczanie grzybów obecnych na liściach i innych organach roślin na dłuższy czas poprawia zdrowie zbóż.

21 Lutego 2024