Azot

9 Grudnia 2019

Azot (N) spośród składników pokarmowych w największym stopniu decyduje zwykle o plonach i jakości roślin, zarówno w sensie pozytywnym, jak i negatywnym. Niedobór, jak też nadmiar tego składnika ogranicza plony i obniża ich jakość. 

Nadmiar N powoduje zbytnią wybujałość części nadziemnej, niekiedy kosztem systemu korzeniowego (zachwiane proporcje). Korzeń nie jest wówczas w stanie zaspokoić potrzeb pokarmowych i wodnych roślin. Przeazotowane rośliny wylegają (fot. 1), nierównomiernie i z opóźnieniem dojrzewają, pobrany azot nie jest przetwarzany w pełnowartościowe białko i plon, czego ubocznym następstwem jest zwiększona podatność roślin na choroby. 
Z kolei niedobór tego składnika hamuje wzrost roślin. Rośliny przyjmują kolor jasnozielony, a ich liście, poczynając od najstarszych, przedwcześnie żółkną i zasychają (fot. 2). Zboża źle się krzewią, a inne rośliny tworzą mniej pędów bocznych. Łodygi są niskie, cienkie, słabo ulistnione, rośliny skracają swoją wegetację i dają niższe plony o obniżonej wartości spożywczej lub pastewnej od tych optymalnie dokarmionych.

Stosowany w nawozach mineralnych i pobierany przez rośliny azot występuje w trzech formach: amonowej (NH4+), saletrzanej zwanej też azotanową (NO3-) oraz amidowej (NH2). Ostatnia forma (zawarta w moczniku) występuje zwykle w glebie i roślinach przejściowo, gdyż po pewnym czasie w wyniku reakcji enzymatycznych przechodzi w formę amonową, a ta z kolei, w określonych warunkach, w saletrzaną. 

Azot w formie amonowej stosuj przedsiewnie
Forma amonowa azotu (NH4+) występuje w siarczanie i fosforanie amonu (Polidapie), jak też w licznych nawozach wieloskładnikowych. Zawarty w tych nawozach azot, po wniesieniu do gleby jest dość dobrze zatrzymywany (sorbowany) przez kompleks sorpcyjny, w czego efekcie nie ulega (bądź w niewielkim stopniu) stratom w wyniku wymycia. Są to typowe nawozy przedsiewne, wymagające przykrycia, bądź wymieszania z glebą. Jest to szczególnie ważne w glebach obojętnych, a zwłaszcza alkalicznych, gdyż może skutkować przejściem formy amonowej w ulatniający się amoniak (poważna strata pierwiastka). Powstający w większych ilościach amoniak negatywnie oddziałuje na przebieg kiełkowania i młode siewki roślin, co bywa niekiedy groźne na plantacjach buraków. Stąd przed wysiewem nasion buraków należy unikać stosowania w większych dawkach nawozów amonowych i mocznika zwłaszcza na glebach alkalicznych, bowiem ulatniający się z nich amoniak jest toksyczny dla wyrastających kiełków, czyli pogarsza wschody i obsadę roślin buraka, a w konsekwencji obniża plony korzeni. Forma amonowa azotu jest jednak wyraźnie lepiej pobierana w glebach o wyższym pH, najlepiej o odczynie obojętnym i maleje wraz z jego spadkiem. Poza tym wykazuje szczególnie korzystne działanie w niższej temperaturze, np. w okresie wczesnowiosennym, po wniesieniu NH4+ (np. w postaci siarczanu amonu lub RSM) na ozime formy zbóż i rzepaku. Wówczas nawóz nie musi być mieszany z glebą. Z kolei wniesiony przedsiewnie korzystnie oddziałuje na rozwój systemu korzeniowego zbóż. Zasadniczą wadą nawozów amonowych, zwłaszcza siarczanu amonu, jest niekorzystny wpływ na odczyn gleby, a więc działanie zakwaszające. Z kolei zaletą jest dodatkowe dostarczenie znacznych ilości siarki (24% S), jak też ułatwione pobieranie z roztworu glebowego fosforu, siarki, boru i molibdenu. Forma amonowa azotu, występująca w większych ilościach, ogranicza natomiast pobieranie przez rośliny z gleby potasu, magnezu i wapnia.

Do krzewienia zbóż niezbędna jest saletrzana forma azotu
Forma saletrzana azotu występuje w następujących saletrach: wapniowej, potasowej, sodowej i magnezowej oraz potasowo-wapniowej. Zawarty w tych nawozach azot (NO3-) nie podlega sorpcji wymiennej, czyli nie jest zatrzymywany przez kompleks sorpcyjny (koloidy glebowe). Jeśli nie zostanie pobrany w miarę szybko przez rośliny, ewentualnie mikroflorę glebową (sorpcja biologiczna), łatwo ulega wymyciu do wód gruntowych lub powierzchniowych. Jest wówczas tracony, a przy tym zanieczyszcza azotanami środowisko (eutrofizacja wód). Są to więc typowe nawozy pogłówne, do stosowania w trakcie wegetacji roślin, łatwo rozpuszczalne w wodzie, nie wymagają zmieszania z glebą. Lepiej działają w wyższej temperaturze, a przy tym niemal natychmiast po wniesieniu, dzięki czemu mogą szybko zaspokoić potrzeby pokarmowe roślin w azot. Należy dodać, że duża koncentracja azotanów w roślinach nie jest dla nich szkodliwa, podczas gdy nadmierne ilości N-NH4 są toksyczne dla rośliny. Jednak stosowane, bądź występujące w...

Ten artykuł jest dostępny tylko dla zalogowanych użytkowników.
Chcesz mieć nieograniczony dostęp do wszystkich treści w serwisie E-pole? Dokonaj bezpłatnej rejestracji i korzystaj z naszej bazy publikacji, narzędzi oraz szkoleń online.
Najnowsze artykuły

Dlaczego chwasty w rzepaku warto zwalczyć nalistnie

Odchwaszczanie jest pierwszym zabiegiem ochronnym, który wykonujemy na plantacji, dlatego warto zadbać, żeby był on skuteczny i nie przeszkadzał w rozwoju rzepaku ozimego. Dlaczego zatem warto poczekać i wykonać ten zabieg, gdy rzepak będzie już na wierzchu?

24 Lipca 2024

Termin, głębokość i norma siewu rzepaku

Rzepak ozimy w naszym kraju sieje się przez cały sierpień do początku września. Wybór najlepszego możliwego terminu siewu uzależniony jest od regionu oraz warunków panujących w danym sezonie uprawy.

23 Lipca 2024

Przygotowanie pola pod rzepak

Rzepak ozimy należy do roślin o największej powierzchni uprawy w naszym kraju. Jego nasiona wykorzystuje się do produkcji oleju, zaś makuchy są cennym źródłem białka dla zwierząt. Podpowiadamy, jak przygotować pole pod rzepak w orkowym i bezorkowym systemie uprawy.

22 Lipca 2024
USTAWIENIA PLIKÓW COOKIE

Na naszych stronach internetowych wykorzystujemy technologie internetowe różnego rodzaju – własne i od osób trzecich – w tym pliki cookie, aby zoptymalizować Państwa doświadczenia. Oprócz technologii internetowych, które są niezbędne do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania strony www, obejmują to również technologie internetowe do analityki internetowej i wyświetlania ukierunkowanych reklam. Korzystanie z nich jest dobrowolne i wymaga Państwa zgody. Użytkownik może w każdej chwili wycofać swoją zgodę ze skutkiem na przyszłość lub zmienić ustawienia pod linkiem „Zmień moje preferencje” lub bezpośrednio w przeglądarce internetowej.

Dodatkowe informacje na temat przetwarzania danych i zawartości technologii internetowych można znaleźć w naszej polityce prywatności oraz polityce dotyczącej plików cookie.