Publikacje » Uprawy » Zaraza i alternarioza – groźne dla ziemniaka

Zaraza i alternarioza – groźne dla ziemniaka

8 Czerwca 2020
źródło: https://www.plantpress.pl/

Dobrze, gdy pod względem żywnościowym kraj jest samowystarczalny. Polska należy do takich właśnie państw, dodatkowo z dość dużą nadprodukcją. Nasze rolnictwo dostarcza towarów należących do najzdrowszych i najbezpieczniejszych żywnościowo w Europie, a jednocześnie bardzo konkurencyjnych cenowo. Obecna sytuacja globalna pozwoliła dostrzec i docenić powyższe zalety. Pandemia, doświadczająca wszystkie kraje świata, wyzwoliła pokłady patriotyzmu gospodarczego. Polacy w pierwszej kolejności sięgają po produkt polski i taka sytuacja będzie się utrzymywała. Popyt będzie na pewno, dlatego trzeba zapewnić podaż dużej ilości doskonałego jakościowo i bezpiecznego żywnościowo towaru – bo ten patriotyzm dotyczy obu stron – konsumenta i producenta.

Wraz z dotarciem koronawirusa do Polski powielił się scenariusz obserwowany w krajach wcześniej doświadczonych tym patogenem. Panicznie wykupywano towary. Przez kilka dni był problem z możliwością kupna ziemniaków, mimo iż akurat tego produktu od lat nam nie brakowało. Obecnie podaż jest na stałym poziomie, ale ceny poszły w górę. Dlatego wielu rolników zwiększyło powierzchnię tegorocznych nasadzeń. Trzeba jednak wiedzieć, że akurat ziemniak wymaga dobrej pielęgnacji, w tym trafnej ochrony fungicydowej. W przeciwnym razie całosezonowy nakład kosztów może się nie zwrócić, gdy okaże się, że plon jest mały i dodatkowo bulwy nie nadają się do długiego przechowania, a właśnie na możliwości przechowania plonu większości plantatorów zależy najbardziej.

W czym problem
Największym zagrożeniem plantacji ziemniaków w okresie wegetacji jest zaraza ziemniaka, wywoływana przez Phytophthora infestans. Patogen rozwija się zazwyczaj międzykomórkowo. Pasożytowanie w roślinie prowadzi do mokrego gnicia tkanek (zarówno nadziemnych, jak i podziemnych organów), powstawania rozległych nekroz tkanek miękiszowych i, wraz z rozwojem procesu chorobowego, zamierania organów. Na powierzchni chorej rośliny, w obrębie zgnilizn (początkowo oliwkowej barwy, z czasem czarniejących) i nekroz, wyrastają twory rozmnażania bezpłciowego (widoczne jako białawy nalot), w formie trzonków, na których zakończeniach formują się zoosporangia, a w nich zarodniki pływkowe (zoospory) dokonujące infekcji. Te formy inwazyjne (zoospory) są aktywne już przy 12°C. Wraz z kroplami deszczu uderzającymi o chorą roślinę zoospory są uwalniane i rozpryskiwane na sąsiednie rośliny lub opadają na ziemię, skąd prąd spływającej wody opadowej (tzw. spływ powierzchniowy) porywa je i grawitacyjnie przenosi na inne plantacje.
Rozwój procesu chorobowego w roślinie przebiega intensywnie w temperaturze wyższej – tj. ponad 18°C, ale jednocześnie przy wysokiej wilgotności powietrza w otoczeniu roślin. Wysoka wilgotność w obrębie łanu utrzymuje się podczas lub po deszczach, przy braku wiatru lub możliwości przewiewu (zwarty łan ziemniaka, silne zachwaszczenie), przy pochmurnej pogodzie bez możliwości osuszania dodatkowo promieniami słońca, przy obfitych mgłach i rosach. Im dłużej panują takie warunki, tym łatwiej do porażenia, kolejnych infekcji i intensywnego rozwoju procesu chorobowego. 

Objawy zarazy ziemniaka na liściu
 

W warunkach wysokiej wilgotności w obrębie plam zarazy pojawia się białawy nalot plechy patogenu, który stanowią zarodnie z zarodnikami pływkowymi

Coraz wcześniejsze infekcje
Wiosną, od czasu wyraźnej zmiany klimatu Polski (w kierunku łagodnych zim, wcześniejszego ruszenia wegetacji i dłuższego jej trwania podczas długotrwałych ciepłych jesieni), do pierwszych infekcji może dojść za sprawą m.in. oospor już wiosną. Mogą być one przyczyną wystąpienia formy łodygowej zarazy. Warto mieć jednak świadomość, że źródłem pierwotnym choroby w sezonie bywa znaczny procent sadzeniaków. W zainfekowanych bezobjawowo patogen uaktywnia się i z nich przerasta do pędów. Uaktywnieniu się patogenu sprzyja przyspieszona uprawa wczesnych ziemniaków pod osłonami z folii perforowanej lub włókniny, stwarzająca specyficzny mikroklimat – wzrost temperatury i wilgotności w obrębie łanu pod osłoną. 
I właśnie na tym etapie powstaje zagrożenie, którego albo się nie dostrzega, albo bagatelizuje. Otóż, uważa się, że zaraza ziemniaka nie stanowi problemu dla bardzo wczesnych i wczesnych odmian ziemniaków konsumpcyjnych – szybko „schodzą” z pola, ich bulwy sprzedaje się „na pniu”, nie są przechowywane i długo przetrzymywane. Wegetacja tych roślin trwa krótko, więc nawet porażenie pędów i liści nie wpływa na wielkość plonu. Nie prowadzi się też walki z chorobą na takich plantacjach (zabiegi nieuzasadnione ekonomicznie). Tymczasem po zdjęciu osłon z wczesnych odmian ziemniaka znika bariera i rozprzestrzenianie się choroby przebiega niekontrolowanie. Tworzące się na porażonych roślinach (głównie pędach, ale także liściach) wczesnych odmian zoospory w trakcie deszczu, trwającej wysokiej wilgotności powierza wraz z jego prądami rozprzestrzeniane są na sąsiednie nasadzenia późniejszych odmian. 

W warunkach niskiej wilgotności, mimo wyschnięcia tkanek dostrzegalny jest także suchy, nieaktywny nalot

W przypadku późniejszych odmian pierwotnym źródłem choroby tym bardziej mogą być porażone latentnie (bezobjawowo) sadzeniaki. 
Dlatego tak ważną sprawą są lustracje systematyczne pól, ale także wiedza o uprawach ziemniaków znajdujących się w sąsiedztwie w tym, o ile to możliwe, o ich stanie fitosanitarnym. Stwierdzenie choroby, przypuszczenie lub sygnał o wystąpieniu zagrożenia w rejonie powinny być bodźcem dla plantatorów o konieczności rozpoczęcia ochrony odmian późniejszych, szczególnie tych podatnych na patogen, czyli znacznej liczby w doborze odmian testowanych przez COBORU do uprawy na terenie Polski.

Lista odmian ziemniaka (wg COBORU) z podziałem na wczesność, przeznaczenie, odporność na zarazę ziemniaka oraz plonowanie

OdmianaPrzeznaczenie*Odporność na porażenie zarazą ziemniaka (liście)**Plon ogólny w 2018 r. (%wzorca – wz.)Plon ogólny w 2017 r. (%wzorca – wz.)Plon handlowy w 2018 r. (%wzorca – wz.)Plon handlowy w 2017 r. (%wzorca – wz.)

Bardzo wczesne

 wz. – 419 dt bulw/hawz. – 475 dt bulw/hawz. – 391 dt bulw/hawz. – 448 dt bulw/ha
Berberj3
Denarj3104%107%104%107%
Frescoj3
Impalaj2111%103%112%101%
Impresjaj2.5115%112%
Irysj3
Justaj3
Lordj385%108%81%108%
Miłekj286%91%85%90%
Pogoriaj3106%107%108%110%
Riviera j292%90%92%90%
Tacjaj395%94%
Tonacjaj392%93%
Vivianaj290%93%92%94%

Wczesne

 wz.– 444 dt bulw/hawz.– 512 dt bulw/hawz.– 415 dt bulw/hawz.– 484 dt bulw/ha
Altessej3103%86102%85
Amoraj3
Arubaj493%89%92%87%
Augustaj3
Bellarosaj295%93%98%95%
Bilaj3
Bohunj3117%116%114%112%
Carreraj3
Gwiazdaj3106%103%107%103%
Hetmanjbd106%112%106%114%
Ignacyj3104%107%105%106%
Innovatorj3
Ismenajbd98%%
Lady Clairej2
Lady Rosettaj3
Latonaj3
Lawendaj4113%109%
Madeleinej2104%100%105%101%
Magnoliaj589%96%91%97%
Michalinaj393%111%95%112%
Owacjaj490%105%89%105%
Stokrotkaj3
Vinetaj292%95%94%97%
 wz.– 372 dt bulw/hawz.– 457 dt bulw/hawz.– 75,2 dt skrobi/hawz.– 89 dt skrobi/ha
Cedrons388%81%79%78%
Partnersbd102%97%94%89%

Średnio wczesne

 wz.– 464 dt bulw/hawz.– 574 dt bulw/hawz.– 424 dt bulw/hawz.– 536 dt bulw/ha
Aldonaj5
Astanaj499%104%101%104%
Asterixj3.5
Bojarj4.5
Cekinj495%95%
Dalij3
Dittaj3
Finezjaj4.598%99%98%97%
Folvaj3.5
Gardenaj781%78%
Honorataj3
Irgaj2
Irminajbd100%98%
Jurataj3
Jurekj4.5105%109%104%110%
Laskaraj4.5100%99%101%100%
Lechj5109%105%104%101%
Malagaj3.582%92%81%88%
Manitouj3.5
Mazurj393%105%96%108%
Oberonj3.5107%110%99%106%
Orchestraj285%85%
Otoliaj4.5
Sagittaj4
Santéj4
Satinaj3106%97%111%99%
Tajfunj5101%102%104%103%
Victoriaj3
VR 808j3
 wz.– 372 dt bulw/hawz.– 457 dt bulw/hawz.– 75,2 dt skrobi/hawz.– 89 dt skrobi/ha
Borynas5.599%103%106%110%
Gladas5108%102%103%94%
Harpuns499%95%
Jubilats5100%107%107%108%
Kaszubs591%88%98%96%
Kubas5
Mieszkos5.5101%95%102%95%
Pasats5114%112%
Rumpels5
Szypers5102%100%99%101%
Torpedas5109%111%96%100%
Widawas6.5100%96%
Zuzannas3112%113%110%111%

Średnio późne

 wz.– 464 dt bulw/hawz.– 574 dt bulw/hawz.– 424 dt bulw/hawz.– 536 dt bulw/ha
Bryzaj4
Jellyj5100%102%104%105%
Eurostarj4
Fiannaj5
 wz.– 416 dt bulw/hawz.– 490 dt bulw/hawz.– 82,3 dt skrobi/hawz.– 99,3 dt skrobi/ha
Amarants6.598%87%97%84%
Ikars5.5
Pasja Pomorskas598%103%97%103%

Późne

 wz.– 416 dt bulw/hawz.– 490 dt bulw/hawz.– 82,3 dt skrobi/hawz.– 99,3 dt skrobi/ha
Bzuras8
Hingas793%91%100%84%
Inwestors796%104%96%104%
Jasias7
Kurass8116%115%110%110%
Pokusas4
Rudawas6
Skawas6


Ochrona
Racjonalna ochrona chemiczna ziemniaków przed zarazą polegać powinna na wykonywaniu zabiegów w sytuacjach wskazujących na duże prawdopodobieństwo zajścia infekcji. Należy zatem brać pod uwagę: warunki pogody, sygnalizację lub własne wyniki obserwacji plantacji oraz otoczenia uprawowego, podatność odmian ziemniaka. Zgodnie z zasadą „lepiej zapobiegać niż leczyć”, najefektywniejsze jest opryskiwanie zapobiegające zajściu infekcji – czyli jeszcze przed zakażeniem roślin.
W momencie zagrożenia (także braku pewności odnośnie do zdrowotności materiału nasadzeniowego, niestety przypuszcza się, że nawet blisko 50% kwalifikowanego materiału może mieć cechy utajonego porażenia) do pierwszych – jednego, dwóch, góra trzech zabiegów ochronnych można wykorzystywać środki układowe (systemiczne). Krążą one w całej roślinie z jej sokami i zabezpieczają także nowe przyrosty. Przy czym fungicydów tych absolutnie nie można używać w okresie, gdy widoczny jest formujący się w obrębie plam zarazy białawy nalot zarodni z zarodnikami pływkowymi! Zbagatelizowanie tego zakazu może skutkować przykrymi konsekwencjami – mianowicie wyeliminowaniem z doboru nawet najbardziej skutecznych dotychczas substancji zwalczających patogen. W tym okresie (zarodnikowania) bowiem najłatwiej dochodzi do selekcji form odpornych patogenu na substancje stosowane do jego zwalczania. Wieloletni więc proces prac nad wykryciem i przetestowaniem nawet najsilniejszej i najefektywniejszej broni, potwierdzenie tego faktu w praktyce rolniczej, szybko zostaje zniweczony, właśnie poprzez takie pochopne, niezgodne z dobrą praktyką ochrony wykorzystywanie środka. Dbajmy więc nie tylko o rośliny, ale także o „lekarstwa” którymi je leczymy! Brak środków do walki z agrofagami będzie skutkował zmniejszeniem plonów, pogorszeniem ich jakości, a być może nawet 100% zniszczeniem plonu.
Jeśli rośliny są już ukształtowane, wyrośnięte, w efekcie zabiegów środkami układowymi odnieśliśmy oczekiwany sukces – rośliny są zdrowe, wówczas w okresach zagrożenia ponownym wystąpieniem choroby, przeciwdziałając jej stosować należy środki wgłębne i powierzchniowe. Ważna jest przy tym technika opryskiwania plantacji polegająca na wykorzystaniu opryskiwaczy z PSP lub rozpylaczy dwustrumieniowych umożliwiających dokładne pokrycie roślin (w tym obu stron liści) i penetrację łanu z dotarciem cieczy roboczej także do najniżej położonych części pędów.
Ochrona chemiczna przed zarazą ma na celu długie utrzymanie organów asymilacyjnych (pędów i liści) – czyli plonotwórczych w dobrej kondycji zdrowotnej, co wpływa na obfity plon, a także zabezpieczenie bulw przed porażeniem przez P. infestans – czyli uzyskanie ich wysokiej jakości i przydatności do długiego przechowania. Jeśli natomiast doszło do porażenia bulw – jest to niestety efekt błędów popełnionych przez plantatora – najczęściej związanych z nietrafionym terminem rozpoczęcia ochrony części nadziemnych, złym doborem środków, „oszczędnością” w dawce.
Przy każdym wariancie (z powyższych) wskazane jest działanie na zasadach strategii antyodpornościowej – przemienność stosowania fungicydów i do następczych zabiegów wybieranie takich o odmiennym mechanizmie działania od wcześniej użytych, z różnych grup chemicznych, czy FRAC. Szczegóły – wraz z zakwalifikowaniem poszczególnych substancji czynnych do wymienionych grup znajdują się w przygotowanym przez firmę Plantpress „Programie ochrony ziemniaka na rok 2020”.
Według EuroBlight (europejskiej organizacji skupiającej naukowców i specjalistów zajmujących się strategią zintegrowanej ochrony ziemniaka przed zarazą i alternariozą), oceniającej skuteczność także środków ochrony roślin (samodzielnie i mieszanin), w 5-stopniowej skali (5 – najwyższa skuteczność), jest sporo wartościowych rozwiązań w Europie przeciwko zarazie. Podajemy te, które uzyskały 4 i więcej w ocenie skuteczności ochrony nadziemnych części ziemniaka (w dawkowaniu podanym na stronie internetowej EuroBlight):

  • mandipropamid – 4,0
  • mandipropamid + difenokonazol – 4,0
  • (zoksamid + cymoksanil) + fluazynam – 4,0
  • (piraklostrobina + dimetomorf) + adiuvant – 4,0
  • amisulbrom...
Ten artykuł jest dostępny tylko dla zalogowanych użytkowników.
Chcesz mieć nieograniczony dostęp do wszystkich treści w serwisie E-pole? Dokonaj bezpłatnej rejestracji i korzystaj z naszej bazy publikacji, narzędzi oraz szkoleń online.
Pogoda rolnicza
Szczegółowa prognoza temperatury gleby, punktu rosy, wiatru, indexu UV
Pobierz lokalizację z urządzenia
Szkolenia online
Narzędzia online

Szanowni Państwo! Informujemy, że aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie, nasz serwis internetowy gromadzi i zapisuje w pamięci komputerów Użytkowników serwisu krótkie informacje tekstowe (tzw. „cookies”). W każdym czasie możecie Państwo zmodyfikować ustawienia przeglądarki, aby wyłączyć ten mechanizm. Konfiguracja, która dopuszcza używanie cookies oznacza, że Użytkownicy wyrażają na powyższe zgodę. Aby dowiedzieć się więcej proszę zapoznać się z Polityką Prywatności