Mszyce – źródło wirusów w oziminach

30 Października 2023

Mszyce – źródło wirusów w oziminach

Mszyce wysysają soki z roślin i roznoszą groźne wirusy, przeciwko którym nie ma zarejestrowanych środków chemicznych. Jedyną możliwością ochrony plantacji przed wirusami jest zwalczanie mszyc.

Mszyce są nieodzownym towarzyszem upraw polowych. W warunkach Polski doliczono się kilkudziesięciu gatunków tego szkodnika, w świecie ponad 3 tys. Żerują w koloniach. Na rodzimych zasiewach ozimin dominują trzy gatunki: mszyca czeremchowo-zbożowa, zbożowa oraz różano-trawowa. Występują w uprawach ozimych krótko po wschodach, a w kolejnym roku obserwujemy je licznie zwykle pod koniec kwietnia. Nie oznacza to jednak, że w okresie od jesieni do wiosny plantacje są bezpieczne i szkodnika nie dostrzeżemy.

Mszyce obecne zimą

Mszyce w zależności od warunków pogodowych tworzą od kilku do kilkunastu pokoleń w ciągu roku. Pojawiają się także podczas ciepłej zimy, żerując w tym czasie niemal nieprzerwanie. Przy czym intensywność rozwoju mszyc jest wówczas wolniejsza o ok. 80 proc., niż ma to miejsce w sprzyjających im warunkach. W chłodniejsze miesiące (jesień, zima, wczesna wiosna) można je znaleźć w głębi pochew liściowych, gdzie chowają się przed zimnem. Natomiast, gdy tylko pokazuje się słońce, a temperatury są dodatnie, wówczas bardziej się uaktywniają. Mszycom nie szkodzą spadki temperatur ani nawet krótkotrwały, niewielki przymrozek. Jako temperaturę krytyczną, która uniemożliwia rozwój mszycom, IOR-PIB wskazuje -6°C. 

Bezpośrednia i pośrednia szkodliwość mszyc

Szkodliwość bezpośrednia polega na wysysaniu soków z tkanek roślin za pomocą kłujki, co może prowadzić do zamierania poszczególnych organów, a przy masowym zasiedleniu – nawet całych roślin. Jedna mszyca pochłania pokarm odpowiadający ok. 1/3 masy jej ciała. Szkodliwość pośrednia polega na wtórnym porażaniu roślin przez sprawców chorób w miejscach uszkodzeń. Takim wtórnym infekcjom grzybowym, bakteryjnym sprzyja też ich wydzielina (spadź) osadzająca się na liściach i źdźbłach. Największa szkodliwość (pośrednia) to przenoszenie wirusów, dla których mszyce mogą być wektorami.

Wektory wirusów dla ozimin

Mszyce zakażają się wirusami podczas dłuższego żerowania w głębszych warstwach tkanek na dziko rosnących trawach lub chwastach z rodziny kapustowatych. Ma to zazwyczaj miejsce w okresie pomiędzy żniwami a wschodami ozimin. Zakażone przelatują na wschodzące rośliny. W efekcie ich żerowania wirusy dostają się do tkanek młodych ozimin. Zdolność do przenoszenia wirusów w jesiennych zasiewach ozimin mają też inne szkodniki wyposażone w kłująco-ssący aparat gębowy. Przykładem są skoczki, w tym licznie występujący w zbożach ozimych skoczek sześciorek czy zgłobik smużkowany – wektor wirusów karłowatości pszenicy. Należy brać pod uwagę, że jesienne infekcje wirusem są najgroźniejsze, ponieważ aktywność szkodników, jak i okres pozwalający na wzrost koncentracji wirusów w roślinie są długie. Po zimie na plantacjach zakażonych możemy obserwować porażenie wirusami. Widoczne są wówczas placowe przebarwienia plantacji (od brzegów) w miejscu żerowania mszyc. W okresie zimy nie ma form lotnych mszyc, a obszar infekcji rozszerza się na skutek kontaktu liści (ocierania się roślin o siebie) i przenoszenia się mszyc na sąsiednie rośliny.

Ochrona przed mszycami i wirusami

Jesienna ochrona ozimin przed mszycami-wektorami wirusów polega w pierwszej kolejności na wysiewie materiału siewnego potraktowanego odpowiednią zaprawą, która zabezpiecza rośliny na okres do ok. 5 tygodni po wschodach. W zależności od terminu siewu rośliny uprawnej, jeśli warunki pogodowe w sezonie jesiennym nie sprzyjają szkodnikom, może się okazać, że nie ma konieczności stosowania dodatkowej ochrony zabiegami opryskiwania insektycydem. Jednak przy intensywnych nalotach mszyc oraz w trakcie długich i ciepłych jesieni taka interwencja będzie uzasadniona, a nawet konieczna. Zastosowane w tym czasie preparaty wpłyną też na zmniejszenie populacji innych szkodników, w tym ww. skoczków. 

Insektycydy jesienne w zboża przeciwko mszycom:

- pyretroidy zawierające lambda-cyhalotrynę i alfa-cypermetrynę;

- mieszaniny neonikotynoidów i pyretroidów posiadających acetamipryd i lambda-cyhalotrynę;

- karboksyamidy zawierające flonikamid. 

Insektycydy jesienne w rzepak przeciwko mszycom:

- pyretroidy zawierające deltametrynę;

- neonikotynoidy mające w swoim składzie acetamipryd;

- mieszaniny neonikotynoidów i pyretroidów zawierających acetamipryd i lambda-cyhalotrynę. 

Badania nad monitoringiem odporności na insektycydy wybranych gatunków owadów przeprowadzone przez zespół naukowców IOR-PIB pod kierunkiem prof. dr. hab. Pawła Węgorka wskazują narastającą i utrzymującą się w latach odporność mszyc na substancje czynne z grupy pyretroidów. Obecnie szkodniki te wykazują wrażliwość na acetamipryd (neonikotynoidy), przy czym ograniczenia w liczbie dostępnych środków zwalczających sprawiają, że w niedalekiej przyszłości należy się liczyć z wystąpieniem odporności u mszyc także na tę substancję.

Jesienny zabieg insektycydem 

Jesienną ochronę zbóż prowadzi się w fazie od 1. liścia do fazy krzewienia (BBCH 11–23), natomiast w plantacjach rzepaku ozimego w okresie rozwoju liści (BBCH 10–19). W celu ustalenia prawidłowego momentu na zabieg insektycydem zwracamy uwagę na termin nalotu mszyc i ich liczebność. Chemiczne zwalczanie wykonuje się w oparciu o rzeczywiste zagrożenie dla danej plantacji, tzn. po przekroczeniu progu ekonomicznej szkodliwości: dwóch kolonii mszyc na brzegu plantacji na 1 m2. Należy zwrócić uwagę na rozmieszczenie szkodnika w uprawie, gdyż zabieg w pasie brzeżnym może się okazać wystarczający, np. od strony, gdzie plantacja sąsiaduje z kukurydzą. Kwestią nie do pominięcia są odpowiednie warunki atmosferyczne w trakcie zabiegu. Przede wszystkim są to: optymalny zakres temperatur, odpowiedni dla działania preparatu, ponadto siła i kierunek wiatru, ewentualne ryzyko wystąpienia opadów oraz zalecenia odnośnie do zasad prewencji danego środka ochrony. 

Tekst i zdjęcia: Katarzyna Szulc

Najnowsze artykuły

Kiszonka z traw – jak ją dobrze przechować?

W gospodarstwach mlecznych najważniejszym zadaniem hodowców jest zapewnienie odpowiedniej bazy żywieniowej, aby wykarmić zwierzęta przez cały rok. Dlatego w planowaniu rocznym należy przeliczyć ilość niezbędnej paszy i przeznaczyć na jej zasiewy odpowiedni areał gruntów. Trzeba także przemyśleć, jak odpowiednio ją przechować, aby przez cały rok była dostępna i smakowita.

11 Czerwca 2024

Groźne szkodniki w młodej kukurydzy

Już od momentu wysiewu ziarna kukurydzy do gleby zaczynają jej zagrażać szkodniki, wśród których dominują owady. O ile roślina ta, tworząc ogromną biomasę, jest w stanie wiele wytrzymać w pełni wegetacji, tak początkowy okres jej rozwoju pod kątem podatności na zagrożenia ze strony agrofagów należy uznać za „krytyczny”.

23 Maja 2024

Nawożenie azotowe i dokarmianie nalistne ziemniaka

W uprawie ziemniaka odmian wcześniejszych zalecane są niższe dawki azotu w stosunku do odmian późniejszych. W trakcie wegetacji dokarmianie nalistne prowadzi się głównie w oparciu o azot, magnez i siarkę, nie zapominając o manganie i borze.

23 Maja 2024
USTAWIENIA PLIKÓW COOKIE

Na naszych stronach internetowych wykorzystujemy technologie internetowe różnego rodzaju – własne i od osób trzecich – w tym pliki cookie, aby zoptymalizować Państwa doświadczenia. Oprócz technologii internetowych, które są niezbędne do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania strony www, obejmują to również technologie internetowe do analityki internetowej i wyświetlania ukierunkowanych reklam. Korzystanie z nich jest dobrowolne i wymaga Państwa zgody. Użytkownik może w każdej chwili wycofać swoją zgodę ze skutkiem na przyszłość lub zmienić ustawienia pod linkiem „Zmień moje preferencje” lub bezpośrednio w przeglądarce internetowej.

Dodatkowe informacje na temat przetwarzania danych i zawartości technologii internetowych można znaleźć w naszej polityce prywatności oraz polityce dotyczącej plików cookie.